مذاكره شد حضورتان تقديم داشتم اميدوارم آن عالي جناب هر چه زودتر ترتيبي دهند تا بدان وسيله بنده بتوانم خاطر مبارك ملوكانه را از حيث آسوده نمايم . با تقديم احترامات - محمدعلى » [ 1 ] . در اثر اصرار ناصر الدين شاه ، براي جلوگيرى از نشر مقالات سيد در ضياء الخافقين وايراد سخنرانى در لندن كه به موقعيت شاه لطمه زده بود ، سفير إيران به ديدار وى رفته واز وى تقاضاى كمك مىكند . « ادوارد براون » در كتاب خود ، در اين زمينه مىنويسد : « در مقالات مربوط به إيران از هيچ گونه ناسزا به حكومت وشاه دريغ نمىكرد تا حدّى كه سفير دولت إيران در لندن به نزدش شتافته وكوشش به تسلى وآرامش أو نموده كه اگر خوددارى از نوشتن وگفتن از اين موضوع نمايد حاضر است يك مبلغ هنگفتى به أو تقديم دارد . ولى سيد جواب منفى داد وگفت نه ، راضى نخواهم شد مگر اينكه شاه كشته وشكمش دريده وجسدش به گور عرضه شود . اين گفتار كه از أو سر زده ما را معتقد مىسازد كه قاتل شاه يكى از پيروان سيد بوده است . . . » [ 2 ] . نگرانى وحساسيت رژيم ناصر الدين شاه در قبال استمرار مبارزه سيدجمال الدين اسدآبادى در لندن ، از تشبثات حقيرانه ورذيلانه آن ، براي سركوب حركت وتعطيل نشريه ضياء الخافقين ، كه نقشى اساسى در افشاى رژيم استبدادي قجرى داشت ، كاملًا روشن وآشكار است . . . اما دولت انگليس براي حفظ مصالح خود ، به ظاهر براي تعطيل آن نشريه ، دنبال « مدرك » مىگرديد ! ولى سرانجام با روشى غير اخلاقى به تعطيل نشريه ، اقدام نمود . آقاى صدر واثقى مىنويسد : « . . . چنين به نظر مىرسد كه طلوع وأفول اين نشريه در فاصله كمي انجام گرفته باشد ، زيرا تا آنجا كه اطلاع در دست است ، بعد از انتشار دو شماره ، ديگر از شماره‌هاى بعدى آن ، خبري در دست نداريم [ 3 ] . البتة

--> [ 1 ] . نشريه ماهانهء « ضيأ الخافقين » برخلاف نظريهء نويسندهء مطلب فوق ، نه بعد از دو شمارهء بلكه پس از انتشار پنج شماره توسط مقامات انگليسى تعطيل گرديد وخوشبختانه نگارنده - پس از كاوشى مستمر وعليرغم اينكه در هيچ يك از كتابخانه‌هاى لندن نسخه‌اى از آن نيافتم - سرانجام هر پنج شماره را چند سال پيش در كتابخانه « بريتيش موزيوم » بخش مخطوطات ! ، پيدا كردم وفتوكپى آنها را تهيه نمودم كه به يارى خدا جزء مجموعه آثار سيد - الاعمال الكاملة - اخيراً از سوى نشر « شروق » تهران - مانند دورهء كامل نشريه « العروة الوثقى » چاپ پاريس - منتشر شده است . [ 2 ] . « سيدجمال الدين حسينى ، پايه گذار نهضتهاى اسلامى » ، چاپ تهران ، شركت انتشار 1348 ، صفحهء 243 . البتة مؤلف در كتاب خود از ترجمه‌هاى آقاى مشيرى در مجلهء « خواندنيها » استفاده كرده است وما ، همان طور كه اشاره شد ، مجموعهء كامل متن اصلى اسناد وترجمهء گزيدهء آنها را به طور مستقل در اختيار علاقمندان قرار داده‌ايم . [ 3 ] . « سيدجمال الدين اسدآبادى ، رهبر نهضت آزادى خواهى إيران » . به قلم : سيدحسن تقى زاده ، چاپ دوم قم ، 1350 ، صفحهء 27 - 28 . اين اثر يكى از قديمىترين مقالات تحقيقى درباره سيد است كه نخست در مجله « كاوه » چاپ آلمان ، منتشر شده وسپس با مقدمه وتوضيحاتى از اين جانب ، به طور مستقل در تبريز ، از سوى نشر سروش وسپس قم توسط انتشارات شفق به چاپ رسيده است . البتة اميدواريم كه اين رساله تحقيقى ، همراه دو كتاب تأليفى : لطف اللَّه اسدآبادى - خواهرزاده سيد - وصفات اللَّه جمالى اسدآبادى - فرزند ميرزا لطف اللَّه - در ضمن مجموعه آثار مربوط به سيد ، منتشر گردد .